Dlaczego Bitcoin Cash odłączył się od Bitcoina?

Geneza podziału: Zrozumienie wyzwania dotyczącego skalowalności Bitcoina

Bitcoin, wprowadzony przez Satoshiego Nakamoto w 2008 roku, został pomyślany jako „Elektroniczny system gotówki równego poziomu” (A Peer-to-Peer Electronic Cash System). Jego innowacyjna konstrukcja, wykorzystująca rozproszony rejestr (blockchain) oraz kryptograficzny dowód pracy (proof-of-work), obiecywała scentralizowaną walutę wolną od kontroli rządowej i tradycyjnych pośredników finansowych. Jednak wraz ze wzrostem popularności Bitcoina, fundamentalny wybór projektowy zaczął stwarzać istotne wyzwania: limit wielkości bloku.

Początkowo Satoshi Nakamoto wprowadził limit wielkości bloku na poziomie 1 megabajta (MB). Limit ten nie był częścią oryginalnego protokołu, lecz został dodany w 2010 roku jako mechanizm zapobiegania spamowi, mający na celu uczynienie ekonomicznie nieopłacalnym zalewanie sieci drobnymi transakcjami. Przez wiele lat limit ten nie stanowił problemu, ponieważ wolumen transakcji w sieci był niski.

Jednak do połowy lat 2010. adopcja Bitcoina gwałtownie wzrosła. Gdy coraz więcej osób zaczęło korzystać z Bitcoina, blok o wielkości 1 MB stał się wąskim gardłem. Oto dlaczego stało się to problemem:

• Ograniczona przepustowość transakcyjna: Blok 1 MB może pomieścić tylko określoną liczbę transakcji, co przekłada się na około 3 do 7 transakcji na sekundę (TPS). W porównaniu do tradycyjnych sieci płatniczych obsługujących tysiące TPS, wydajność Bitcoina była mocno ograniczona.
• Przeciążenie transakcjami: Gdy popyt na transakcje przekraczał wydajność sieci, „mempool” (miejsce, w którym oczekują niepotwierdzone transakcje) zapełniał się.
• Rosnące opłaty transakcyjne: Aby zachęcić górników do uwzględnienia ich transakcji w następnym bloku, użytkownicy musieli oferować wyższe opłaty. Doprowadziło to do powstania „rynku opłat”, na którym priorytetowo traktowano transakcje z wyższymi stawkami, co znacznie wywindowało średnie koszty transakcji.
• Długi czas potwierdzenia: Przy często pełnych blokach potwierdzenie transakcji mogło trwać godziny, a nawet dni, szczególnie w okresach szczytowego popytu lub gdy użytkownicy wybierali niższe opłaty.

Problemy te stały w bezpośredniej sprzeczności z pierwotną aspiracją Bitcoina jako szybkiego i taniego elektronicznego systemu gotówkowego do codziennego użytku. Społeczność stanęła przed krytyczną decyzją: jak skalować Bitcoina, aby sprostać globalnemu popytowi, nie rezygnując z jego podstawowych zasad decentralizacji i bezpieczeństwa.

Główny spór: Rozwiązania w zakresie skalowania

Problemy rozwojowe sieci Bitcoin wywołały zaciekłą debatę w społeczności, często nazywaną „wojną o wielkość bloku” (Block Size War). Wyłoniły się dwa główne obozy filozoficzne, opowiadające się za fundamentalnie odmiennymi podejściami do skalowania:

Skalowanie On-Chain (Zwolennicy dużych bloków – Big Blockers)

Zwolennicy skalowania on-chain wierzyli, że najprostszym i najskuteczniejszym sposobem na rozwiązanie problemu wąskiego gardła jest bezpośrednie zwiększenie limitu wielkości bloku. Ich argumenty opierały się na przekonaniu, że oryginalna wizja Satoshiego dotycząca „elektronicznej gotówki” wymagała wysokiej przepustowości i niskich opłat, co można było osiągnąć jedynie poprzez dopuszczenie większej liczby transakcji w każdym bloku.

• Filozofia: Zwolennicy tego poglądu uważali, że Bitcoin musi ewoluować, aby obsługiwać rosnący popyt bezpośrednio w swoim głównym łańcuchu bloków. Kładli nacisk na prostotę i bezpośredniość, twierdząc, że zwiększenie rozmiaru bloku jest naturalnym etapem rozwoju.
• Zalety (według zwolenników):
  • Zwiększona przepustowość: Większe bloki pozwoliłyby na więcej transakcji na blok, natychmiast zwiększając wydajność sieci.
  • Niższe opłaty: Dzięki większej dostępnej przestrzeni konkurencja o włączenie do bloku spadłaby, co teoretycznie prowadziłoby do niższych opłat transakcyjnych.
  • Prostota: Rozwiązanie to postrzegano jako bardziej bezpośrednie i mniej złożone niż metody off-chain.
  • Realizacja wizji: Wierzyli, że to podejście pozostaje wierne roli Bitcoina jako bezpośredniej elektronicznej gotówki p2p.
• Obawy (zgłaszane przez przeciwników):
  • Ryzyko centralizacji: Większe bloki wymagają większej przepustowości łącza, pamięci masowej i mocy obliczeniowej do obsługi węzłów. Mogłoby to wykluczyć hobbystów lub niezależnych operatorów węzłów, prowadząc do mniejszej liczby większych i potencjalnie bardziej scentralizowanych kopalń (mining pools) oraz pełnych węzłów.
  • Opóźnienia w propagacji: Większe bloki potrzebują więcej czasu na rozprzestrzenienie się w sieci, co zwiększa ryzyko powstawania „osieroconych bloków” (orphan blocks – bloki znalezione przez górników, ale niezaakceptowane przez sieć), co potencjalnie mogłoby obniżyć bezpieczeństwo sieci.
  • Zwiększony rozmiar blockchaina: Łańcuch bloków rósłby znacznie szybciej, co utrudniałoby nowym użytkownikom pobranie i zweryfikowanie całej historii, wpływając negatywnie na decentralizację.

Skalowanie Off-Chain (Zwolennicy małych bloków / Zwolennicy SegWit)

Z drugiej strony, znaczna część społeczności, często określana mianem „Small Blockers” lub „Core Developers”, opowiadała się za utrzymaniem stosunkowo małego limitu wielkości bloku. Wierzyli oni, że główna wartość Bitcoina tkwi w jego niezrównanej decentralizacji, bezpieczeństwie i odporności na cenzurę, co mogłoby zostać zaprzepaszczone przez nadmiernie duże bloki. Opowiadali się za rozwiązaniami „off-chain”, w których wiele transakcji odbywałoby się poza głównym blockchainem, a w głównym łańcuchu zapisywane byłyby jedynie końcowe rezultaty.

• Filozofia: Ten obóz postrzegał blockchain Bitcoina jako bezpieczną, niezmienną „warstwę rozliczeniową” dla transakcji o wysokiej wartości, podczas gdy codzienne mikrotransakcje mogłyby być obsługiwane wydajniej na warstwach pomocniczych. Przedkładali decentralizację i solidne bezpieczeństwo ponad surową szybkość transakcji w głównym łańcuchu.
• Kluczowe badane rozwiązania Off-Chain:
  • Lightning Network: Proponowana sieć kanałów płatniczych, która pozwala na natychmiastowe, tanie transakcje między stronami bez konieczności rejestrowania każdej z nich w głównym blockchainie. Do głównego łańcucha przesyłane jest tylko otwarcie i zamknięcie kanału.
  • Sidechains (Łańcuchy boczne): Oddzielne blockchainy zaprojektowane do współpracy z głównym łańcuchem Bitcoina, umożliwiające przenoszenie aktywów między nimi.
• Zalety (według zwolenników):
  • Wzmocniona decentralizacja: Utrzymanie małych rozmiarów bloków zapewnia, że prowadzenie pełnego węzła pozostaje dostępne dla szerokiego grona uczestników, wzmacniając decentralizację sieci.
  • Poprawione bezpieczeństwo: Mniejsze bloki redukują problemy z propagacją i potencjalne wektory ataków związane z bardzo dużymi blokami.
  • Ogromna skalowalność: Rozwiązania off-chain, takie jak Lightning Network, obiecywały przepustowość o rzędy wielkości większą niż jakiekolwiek zwiększenie bloku on-chain, bez obciążania głównego łańcucha.
  • Innowacyjność: Zachęcało to do tworzenia nowych technologii warstwowych opartych na Bitcoinie.
• Obawy (zgłaszane przez przeciwników):
  • Złożoność: Rozwiązania off-chain wprowadzają nowe warstwy złożoności oraz nowe potencjalne punkty awarii lub ataku.
  • Centralizacja w innych formach: Krytycy twierdzili, że rozwiązania takie jak Lightning Network mogą prowadzić do centralizacji wokół dużych hubów płatniczych.
  • To nie jest „elektroniczna gotówka”: Niektórzy uważali, że przeniesienie transakcji poza łańcuch odbiega od pierwotnej wizji Bitcoina jako bezpośredniego systemu gotówkowego p2p, zmieniając go bardziej w cyfrowe złoto lub aktywo rozliczeniowe.

Segregated Witness (SegWit): Kompromis i katalizator

W obliczu tej gorącej debaty pojawiła się konkretna propozycja, która stała się centralnym punktem sporu: Segregated Witness, czyli SegWit. Opracowany przez deweloperów Bitcoin Core, SegWit miał na celu osiągnięcie skromnego wzrostu wydajności transakcyjnej przy jednoczesnym naprawieniu krytycznego błędu protokołu zwanego „plastycznością transakcji” (transaction malleability), który utrudniał rozwój rozwiązań off-chain, takich jak Lightning Network.

Co robi SegWit:

• Oddziela dane świadka: SegWit zasadniczo „segreguje” (oddziela) podpisy transakcji (dane świadka) od samych danych transakcyjnych. Dane świadka stanowią zazwyczaj znaczną część rozmiaru transakcji.
• Efektywne zwiększenie wydajności: Przenosząc dane świadka do oddzielnej struktury, nie są one już wliczane do limitu wielkości bloku 1 MB w ten sam sposób. Zamiast tego wprowadzono nowy limit „wagi bloku” (4 miliony jednostek wagi). Pozwoliło to skutecznie pomieścić więcej transakcji w bloku, zwiększając przepustowość sieci około 1,7 do 2 razy, w zależności od rodzaju transakcji.
• Naprawia plastyczność transakcji: Przed SegWit napastnik mógł nieznacznie zmienić ID transakcji *zanim* została ona potwierdzona, nawet bez zmiany samych szczegółów transakcji. Utrudniało to budowanie transakcji zależnych (jak te w Lightning Network). Oddzielenie podpisów w SegWit rozwiązało ten problem.

Dlaczego SegWit był kontrowersyjny:

Pomimo zalet technicznych i faktu, że był to „soft fork” (kompatybilny wstecz, co oznacza, że stare węzły mogły nadal działać bez aktualizacji, choć nie weryfikowałyby w pełni transakcji SegWit), SegWit napotkał silny opór ze strony obozu Big Blockerów:

• Niewystarczająca wydajność: Uznali oni wzrost przepustowości za zbyt mały, by zaspokoić długoterminowe potrzeby skalowania, i traktowali go jako tymczasową łatkę, a nie fundamentalne rozwiązanie.
• Niepotrzebna złożoność: Twierdzili, że zmiany w protokole są zbyt skomplikowane i wprowadzają nowe zmienne, podczas gdy proste zwiększenie rozmiaru bloku byłoby wystarczające.
• Zmiana priorytetów: Wielu uważało, że SegWit to celowe działanie mające na celu uczynienie z Bitcoina warstwy rozliczeniowej zamiast bezpośredniego systemu gotówkowego, przedkładając narrację o „cyfrowym złocie” nad codzienną użyteczność.
• Implikacje polityczne: Wprowadzenie SegWit stało się mocno upolitycznione, splatając się z szerszą walką o wpływy między różnymi zespołami programistycznymi, kopalniami i firmami.

Droga do hard forka: Chronologia sporu

Debata na temat skalowania nie była nagłym wybuchem, lecz długotrwałym konfliktem trwającym kilka lat, który stopniowo eskalował, aż doprowadził do rozłamu.

• Początek lat 2010.: Dyskusje o limicie wielkości bloku zaczęły się pojawiać, początkowo jako rozważania teoretyczne.
• 2015: „Wojna o wielkość bloku” przybrała na sile. Pojawiły się różne propozycje zwiększenia rozmiaru bloku, takie jak Bitcoin XT (2 MB), Bitcoin Classic (2 MB, później zmienny) i Bitcoin Unlimited (elastyczny rozmiar bloku zależny od preferencji górników). Żadna nie uzyskała powszechnego konsensusu.
• 2016: SegWit został oficjalnie zaproponowany przez deweloperów Bitcoin Core. Zyskał on znaczne poparcie wielu programistów i użytkowników, ale napotkał silny opór ze strony górników i firm związanych z filozofią dużych bloków.
• Maj 2017: Wypracowano „Porozumienie z Nowego Jorku” (New York Agreement – NYA), znane również jako SegWit2x. Była to próba kompromisu między zwaśnionymi frakcjami. Proponowano:
  1. Aktywację SegWit (soft fork).
  2. Przeprowadzenie oddzielnego, zaplanowanego hard forka zwiększającego blok do 2 MB trzy miesiące później.
  • Choć wiele firm i górników początkowo podpisało się pod tym, NYA nie uzyskało znaczącego poparcia deweloperów Bitcoin Core ani dużej części społeczności użytkowników. Krytycy uznali komponent 2 MB za niebezpieczny i pośpieszny.
• Lipiec 2017: W miarę zbliżania się terminu aktywacji SegWit i braku konsensusu co do hard forka 2 MB, zwolennicy dużych bloków zdali sobie sprawę, że ich wizja prawdopodobnie nie zostanie przyjęta w głównym łańcuchu Bitcoina.
• 1 sierpnia 2017: Nastąpił hard fork tworzący Bitcoin Cash. Grupa deweloperów, górników i firm, prowadzona przez postacie takie jak Roger Ver i Jihan Wu, zdecydowała się na realizację swojej wizji dużych bloków. Dokonali forka blockchaina Bitcoina, tworząc nowy, oddzielny łańcuch z innymi zasadami. W ten sposób powstały dwie odrębne kryptowaluty: Bitcoin (BTC) i Bitcoin Cash (BCH).
  • Mechanika Hard Forka: Hard fork to trwałe rozwidlenie protokołu blockchain. Wymaga on od wszystkich węzłów i użytkowników aktualizacji do nowych zasad. Jeśli nie wszyscy to zrobią, łańcuch się dzieli. W momencie forka Bitcoin Cash, każdy posiadający Bitcoina (BTC) automatycznie otrzymał równoważną ilość Bitcoin Cash (BCH) w nowym łańcuchu.

Wizja i cechy Bitcoin Cash

Bitcoin Cash zrodził się z chęci bezpośredniego wdrożenia skalowania on-chain, mając na celu przywrócenie pierwotnej misji Bitcoina jako globalnego, elektronicznego systemu gotówkowego p2p do codziennych transakcji.

Kluczowe cechy i podstawy filozoficzne Bitcoin Cash w momencie powstania to:

1. Znacznie większy rozmiar bloku

• Natychmiastowy efekt: Bitcoin Cash zadebiutował z limitem wielkości bloku 8 MB, co stanowiło znaczny wzrost w stosunku do 1 MB w Bitcoinie. W maju 2018 roku limit ten zwiększono do 32 MB.
• Cel: Zapewnienie dużej przepustowości, obniżenie opłat i zapewnienie szybszych potwierdzeń poprzez wyeliminowanie zatorów w blokach.
• Uzasadnienie: Zwolennicy twierdzili, że możliwości sprzętowe (przepustowość internetu, pamięć masowa) rozwinęły się wystarczająco, by obsłużyć większe bloki bez znaczącej centralizacji.

2. Brak SegWit

• Bitcoin Cash celowo nie wdrożył SegWit. Proponenci postrzegali SegWit jako zbyt złożone rozwiązanie, które nie rozwiązuje problemu u podstaw i niepotrzebnie komplikuje protokół.

3. Algorytm Dostosowania Trudności (DAA)

• Kontekst: Hard forki często borykają się z wahaniami mocy obliczeniowej (hashrate) tuż po podziale. Jeśli większość górników pozostaje przy oryginalnym łańcuchu, nowy łańcuch może cierpieć z powodu bardzo długiego czasu generowania bloków.
• Początkowe rozwiązanie (EDA): Początkowo BCH wprowadził Emergency Difficulty Adjustment (EDA), który pozwalał na gwałtowne obniżenie trudności wydobycia, jeśli bloki powstawały zbyt wolno. Prowadziło to jednak do dużej niestabilności.
• Ulepszone rozwiązanie (DAA): W listopadzie 2017 r. EDA zastąpiono bardziej wyrafinowanym algorytmem DAA, który miał na celu stabilizację produkcji bloków w 10-minutowych odstępach, niezależnie od wahań hashrate'u.

4. Silna ochrona przed powtórzeniem (Replay Protection)

• Bitcoin Cash wprowadził silną ochronę przed powtórzeniem, co oznaczało, że transakcje w łańcuchu BCH nie były ważne w łańcuchu BTC i odwrotnie. Zapewniło to użytkownikom bezpieczeństwo i pewność, że wysyłając środki w jednym łańcuchu, nie stracą ich przypadkowo w drugim.

Następstwa i ewolucja Bitcoin Cash

Hard fork z 1 sierpnia 2017 roku wywołał natychmiastowe poruszenie na rynku kryptowalut i w społeczności.

Reakcja rynku i podział społeczności

• Początkowa zmienność: Po forku BCH szybko zyskał znaczną wartość. Wszyscy posiadacze Bitcoina otrzymali taką samą ilość BCH, co doprowadziło do zdarzenia dystrybucyjnego na bezprecedensową skalę.
• Polaryzująca retoryka: Rozłam zaostrzył istniejące napięcia. Zwolennicy BCH twierdzili, że są „prawdziwym Bitcoinem”, podczas gdy zwolennicy BTC często pogardliwie nazywali BCH „Bcash” i podkreślali bezpieczeństwo oraz efekt sieciowy oryginalnego Bitcoina.
• Nowy ekosystem: Bitcoin Cash zaczął budować własny ekosystem, przyciągając deweloperów, portfele, giełdy i sprzedawców wierzących w jego misję.

Kolejne forki: Bitcoin SV

Debata na temat skalowania nie zakończyła się na powstaniu Bitcoin Cash. Wewnątrz samej społeczności BCH doszło do sporów dotyczących optymalnego rozmiaru bloku i mapy drogowej rozwoju. Doprowadziło to do kolejnego znaczącego hard forka w listopadzie 2018 roku, który podzielił Bitcoin Cash na dwa kolejne łańcuchy:

• Bitcoin ABC (obecnie głównie Bitcoin Cash, BCH): Ta gałąź utrzymała ścieżkę rozwoju skupioną na blokach 32 MB i wprowadzaniu nowych funkcji.
• Bitcoin SV (BSV): Pod przewodnictwem Craiga Wrighta i Calvina Ayre, Bitcoin SV („Satoshi’s Vision”) opowiadał się za jeszcze większymi blokami (początkowo 128 MB, później całkowicie usunięto limit) i ścisłym przestrzeganiem tego, co uznali za oryginalny projekt Satoshiego.

Status obecny

Dziś Bitcoin Cash (BCH) nadal funkcjonuje jako odrębna kryptowaluta z własnym rozwojem, siecią górniczą i bazą użytkowników. Pozostaje wierny strategii skalowania on-chain za pomocą dużych bloków. Choć nie osiągnął kapitalizacji rynkowej ani tak szerokiej adopcji jak Bitcoin (BTC), znalazł swoją niszę jako sieć oferująca niskie opłaty i szybkie potwierdzenia.

Opowieść o dwóch blockchainach: Porównanie filozofii

Fork Bitcoin Cash reprezentuje coś więcej niż tylko spór techniczny; ucieleśnia dwie fundamentalnie różne filozofie dotyczące tego, jak zdecentralizowana waluta cyfrowa powinna się skalować.

Bitcoin (BTC) – Podejście „Cyfrowe Złoto” / Warstwa Rozliczeniowa

• Główny cel: Decentralizacja, bezpieczeństwo, odporność na cenzurę i niezmienność.
• Strategia skalowania: Priorytet dla rozwiązań off-chain (np. Lightning Network), traktowanie głównego blockchaina jako solidnej warstwy rozliczeniowej.
• Wizja: Globalny magazyn wartości, „cyfrowe złoto” i warstwa bazowa dla wielowarstwowego systemu finansowego. Małe bloki są kluczowe dla zachowania możliwości prowadzenia pełnego węzła przez każdego.
• Kompromisy: Wyższe opłaty on-chain i wolniejsze potwierdzenia dla pojedynczych transakcji w warstwie bazowej.

Bitcoin Cash (BCH) – Podejście „Elektroniczna Gotówka”

• Główny cel: Wysoka przepustowość, niskie opłaty i bezpośrednia funkcjonalność gotówki elektronicznej p2p.
• Strategia skalowania: Priorytet dla skalowania on-chain poprzez duże bloki.
• Wizja: Środek wymiany do codziennych transakcji, dosłowna realizacja tytułu whitepapera Satoshiego.
• Kompromisy: Większe bloki wymagają więcej zasobów od pełnych węzłów, co według krytyków może prowadzić do centralizacji sieci w czasie.

Lekcje płynące z forka

Fork Bitcoin Cash służy jako głębokie studium przypadku dynamiki zdecentralizowanego zarządzania. Oto kluczowe wnioski:

• Wyzwania zdecentralizowanego zarządzania: Brak centralnego „prezesa” sprawia, że konsensus jest najważniejszy, ale niezwykle trudny do osiągnięcia w spornych kwestiach.
• Znaczenie społeczności i konsensusu: Gdy znaczna część społeczności nie zgadza się co do drogi naprzód, podział łańcucha staje się nieunikniony.
• Potęga ideologii: Debata nie była czysto techniczna; była głęboko ideologiczna. Obie strony wierzyły, że realizują prawdziwą wizję Satoshiego.
• Innowacja vs. Stabilność: Fork uwypuklił napięcie między chęcią szybkiego skalowania a potrzebą zachowania stabilności i zasad (takich jak decentralizacja), które definiują kryptowalutę.
• Dynamika rynku i efekt sieciowy: Rynek odegrał kluczową rolę w walidacji podejść. Bitcoin (BTC) utrzymał dominującą pozycję, demonstrując siłę swojego efektu sieciowego.
• Trwałość hard forków: Raz dokonany hard fork tworzy dwa odrębne ekosystemy. Choć oryginalny łańcuch zazwyczaj zachowuje dominującą markę, nowy łańcuch może zbudować własną użyteczność.

Fork Bitcoin Cash pozostaje definiującym momentem w historii kryptowalut, świadectwem złożoności zdecentralizowanej ewolucji i ciągłym źródłem debaty nad przyszłym kierunkiem pieniądza cyfrowego.