Zama FAQ: Pagsusulong ng Kinabukasan ng Privacy gamit ang Fully Homomorphic Encryption (FHE)

1. Zama & Ang Kinabukasan ng Privacy: Ang mga Pangunahing Kaalaman

Ano ang Zama at Paano Nito Binabago ang Kriptograpiya?

Ang Zama ay isang open-source na kumpanya ng kriptograpiya na nakatuon sa paggawa ng Fully Homomorphic Encryption (FHE) na praktikal para sa malawakang paggamit. Ang kanilang misyon ay protektahan ang privacy ng data sa pamamagitan ng pagpapahintulot sa mga application na magproseso ng data nang hindi ito dini-decrypt. Nagbibigay ang Zama ng mga tool at imprastraktura na kailangan ng mga developer upang makabuo ng mga application na nagpapanatili ng privacy para sa AI at blockchain nang hindi nangangailangan ng PhD sa kriptograpiya.

ZAMA/USDT ay magagamit para sa pre-market trading sa LBank Spot.

Ano ang Vulnerability ng "Plaintext Exposure Window"?

Sa kasaysayan, pinoprotektahan lamang ng encryption ang data kapag ito ay "at rest" (nakaimbak sa isang hard drive) o "in transit" (gumagalaw sa internet). Gayunpaman, upang talagang magamit ang data (magpatakbo ng kalkulasyon o magsanay ng AI model), kinailangan itong i-decrypt sa "plaintext."

Ang sandali ng decryption na ito ay ang Exposure Window—isang kahinaan kung saan maaaring ma-access ng mga service provider ng server, hacker, o malware ang sensitibong impormasyon. Isinasara ng teknolohiya ng Zama ang window na ito sa pamamagitan ng pagpapahintulot sa diretsong komputasyon sa naka-encrypt na data.

Ano ang "HTTPZ" at Bakit Ito Mahalaga?

Ang HTTPZ ay ang pananaw para sa isang bagong pamantayan ng internet na itinaguyod ng Zama. Kung paanong ginawang secure ng HTTPS ang paglilipat ng data, layunin ng HTTPZ na gawing secure ang komputasyon ng data. Sa isang mundo ng HTTPZ, umiiral ang end-to-end encryption sa buong lifecycle ng paggamit ng data, na tinitiyak na hindi nakikita ng mga service provider ang raw data ng user.

2. Malalimang Pagsusuri: Pangunahing Teknolohiya ng Zama (TFHE & Concrete)

Ano ang Fully Homomorphic Encryption (FHE)?

Ang FHE ay madalas na tinatawag na "Holy Grail" ng kriptograpiya. Pinapayagan nito ang mga computer na magsagawa ng mga operasyong matematikal sa naka-encrypt na data (ciphertext) at bumuo ng naka-encrypt na resulta. Kapag dini-decrypt ng user ang resultang ito, eksakto itong tumutugma sa kung ano ang magiging sagot kung ang kalkulasyon ay ginawa sa hindi naka-encrypt na data.

TFHE vs. Tradisyonal na FHE: Paano Nilulutas ng Zama ang Isyu sa Bilis?

Ang mga tradisyonal na solusyon sa FHE ay madalas mabagal at nag-iipon ng matematikal na "ingay" na sumisira sa data. Ginagamit ng Zama ang Torus Fully Homomorphic Encryption (TFHE), na nag-aalok ng dalawang natatanging bentahe:

Programmable Bootstrapping: Isang mekanismo na naglilinis ng "ingay" at nagre-refresh ng ciphertext sa panahon ng komputasyon nang hindi ito dini-decrypt.
Granular Speed: Hinihiwalay ng TFHE ang mga komputasyon sa maliliit na hakbang, na nagpapahintulot sa mga kumplikadong programa na tumakbo nang mahusay.

Ano ang Concrete Framework para sa mga Developer?

Ang Concrete ay ang compiler ng Zama na idinisenyo upang tulay ang agwat sa pagitan ng kriptograpiya at software engineering. Pinapayagan nito ang mga developer na sumulat ng code sa mga karaniwang wika tulad ng Rust o Python. Awtomatikong isinasalin ng compiler ang lohikang ito sa mga circuit na handa sa FHE. Ginagawa nitong accessible ang FHE sa mga developer na walang malalim na kaalaman sa kriptograpiya.

3. Mga Use Case ng Zama: Pagbubukas ng Privacy sa AI at Blockchain

Ano ang fhEVM?

Ang fhEVM (Fully Homomorphic Ethereum Virtual Machine) ay isang espesyalisadong smart contract engine na tugma sa Ethereum. Nagbibigay-daan ito sa mga developer na lumikha ng mga smart contract kung saan ang data ng transaksyon ay nananatiling naka-encrypt on-chain. Nilulutas nito ang mga pangunahing isyu sa blockchain, tulad ng:

• Front-running: Hindi makita ng mga umaatake ang mga nakabinbing transaksyon upang pagsamantalahan ang mga ito.
• MEV (Maximal Extractable Value): Hindi maaaring muling ayusin ng mga miner ang mga transaksyon batay sa kanilang halaga dahil nakatago ang halaga.
• Privacy: Maaaring mag-transact ang mga user nang hindi ibinubunyag ang kanilang mga balanse o estratehiya sa publiko.

Paano pinapabuti ng Zama ang privacy ng AI?

Sa kasalukuyan, ang paggamit ng AI ay nangangailangan ng pagpapadala ng iyong data sa isang third party (tulad ng OpenAI o Google). Nagbibigay-daan ang Zama sa Encrypted AI, kung saan:

• Pangangalaga sa Kalusugan: Maaaring gumamit ang mga ospital ng cloud AI upang mag-diagnose ng mga pasyente batay sa naka-encrypt na medical scans nang hindi "nakikita" ng cloud provider ang data ng pasyente.
• Facial Recognition: Maaaring i-verify ng mga system ang pagkakakilanlan nang hindi iniimbak o ina-access ang aktwal na biometric na imahe.

4. $ZAMA Tokenomics at Pagtanggap sa Market

$ZAMA Token Utility: Paano Gumagana ang Ekonomiya?

Ang $ZAMA token ay nagsisilbing gasolina para sa network ng kumpidensyal. Kabilang sa mga pangunahing utility nito ang:

• Compute Rewards: Pagbibigay-insentibo sa mga independiyenteng operator na magpatakbo ng mga komputasyon ng FHE.
• Gas & Fees: Pagbabayad para sa mga serbisyo ng encryption at decryption.
• Network Governance: Pamamahala sa threshold decryption network upang maiwasan ang sentralisasyon.

Ano ang mga Highlight mula sa 2026 Zama Confidential Auction?

Sa unang bahagi ng 2026, pinatunayan ng Zama ang kakayahan nitong lumaki sa pamamagitan ng isang kumpidensyal na Dutch auction na nakalikom ng $118.5 Milyon sa committed value. Mahalaga, ginamit ng auction ang FHE upang kalkulahin ang clearing price ($0.05) nang hindi inilalabas ang mga indibidwal na laki ng bid, na nagpapatunay na ang privacy at transparency ay maaaring magkasama on-chain.

5. Paghahambing ng Teknolohiya: Zama vs. ZK vs. TEEs

FHE vs. Zero-Knowledge (ZK) Proofs: Ano ang Pagkakaiba?

• ZK Proofs ay para sa beripikasyon (pagpapatunay na alam mo ang isang sikreto nang hindi ito ibinubunyag).
• Zama (FHE) ay para sa komputasyon (pagproseso ng data habang nananatili itong nakatago).
• Hatol: Gamitin ang ZK para sa pagpapalaki at pag-login; gamitin ang FHE para sa pagpapatakbo ng mga programa sa pribadong data.

Zama vs. Trusted Execution Environments (TEEs): Alin ang Mas Ligtas?

Ang mga TEE (tulad ng Intel SGX) ay umaasa sa pagtitiwala sa hardware—dapat kang magtiwala sa gumagawa ng chip na walang backdoors. Umaasa ang Zama sa matematika, hindi sa hardware. Nag-aalok ang FHE ng mas mataas na pamantayan ng seguridad dahil hindi kailanman dini-decrypt ang data, kahit sa loob ng processor.

Ano ang mga Kasalukuyang Limitasyon ng FHE ng Zama?

• Performance: Ang FHE ay matindi sa komputasyon at kasalukuyang mas mabagal kaysa sa plaintext processing.
• Adoption: Bata pa ang ecosystem; ang suporta sa wallet at tooling para sa fhEVM ay lumalawak pa rin.
• Regulation: Ang mga industriyang may mataas na pagsunod (Kalusugan/Pinansyal) ay nagtatatag pa rin ng mga pamantayan para sa pagtanggap ng FHE.